نظریه فرهنگ

زندگی قهرمانی و سریال شهریار

culturaltheory — Wed, 16 Jan 2008 06:24:04 GMT

شهریار در حکایتی که کمال تبریزی از زندگی اش روایت می کند چهره ای قهرمانانه به خود می گیرد. او بیش از هر چیز در این سریال در نقش قهرمان علم و اخلاق ظاهر می شود. امری که به وضوح او را از دیگر بازیگران سریال ، تماشاگران و مخاطبان تلویزیونی اش جدا می کند.شهریار بیش از آنکه حکایتی پیرامون زندگی این شاعر ایرانی باشد ، روایتی است از یک قهرمان اخلاق و علم که نسبت اش با واقعیت زندگی او و زندگی روزمره مردم ما ( زندگی من و شما ) قدری نامعلوم و ابهام آمیز باقی می ماند..... شهریار در این سریال آشکارا از مردم عادی فاصله می گیرد ، از کارهای پیش پا افتاده ی زندگی روزمره دور می شود ، جهان معمولی همه ی ما را پشت سر می گذارد ، همچون یک قهرمان اخلاق ، کودک و نوجوان تیزهوش و فهمیده تر از سن خود، دانای کل و ادیب هزار ساله عمل می کند تا نقشی را که دیگران از او روایت کرده اند به نمایش بگذارد.شک نکنید که این شهریار هم سنخ من و شما که هر روز از کوچه پس کوچه های زندگی روزمره بالا و پایین می رویم ، گناه و اشتباه می کنیم و به اندازه خودمان دنیای پیرامون نمان را درک می کنیم ، نیست.

میشل دوسرتو

culturaltheory — Wed, 16 Jan 2008 06:22:17 GMT

مقدمه :

دلایل جذابیت دوسرتو برای مطالعات معاصر به چند دلیل است :

اول اینکه : بحث های او در باب عمق و گستره ی زندگی روزمره توسط سورئالیست ها، لفر ، Lefebvre و وضعیت گراها توسعه پیدا کرده است.

دوم اینکه : به این دلیل که او در تقابل با تمایل فرانسوی در تلخیص نظری قرار داشت ، دوسرتو تا این اواخر،تشابه کمی با اندیشمندان سرزمین خود داشت .در خیلی از موارد ، رویکرد او به فرهنگ عامه و زندگی روزمره با رویکرد انگلیسی ها (پس از جنگ جهانی ) همچون هوگارت ، ویلیامز و تامپسون موازی بود..... در نهایت ، خیلی از بحث های او درباره ی زبان ، بازنمایی و دیگری ، که ذاتا شامل عنصری اخلاقی بود، در کارهای پسا ساختارگراها و پست مدرن های فرانسوی مورد توجه قرار گرفت.به عنوان نمونه ، او انتقادی قاطع از ایده های فوکو درباره ی گفتمان و قدرت را مفصل بندی کرد.

در نهایت او رویکردی اتوپیایی و انتقادی را برجای گذاشت که تاکیدی عمده بر عامل انسانی و امکان مقاومت در برابر خرد بوروکراتیک را مطرح می سازد.

تاکتیک در برابر استراتژی :

دوسرتو میان تاکتیک و استراتژی تمایز قائل می شود.او در بنیاد اصلی کار خود با پیر بوردیو اشتراک وسیعی داشت .یک « عمل » از منطق ویژه ای پیروی می کند. این منطق شیوه ی مشخص تفکر و عمل کردن است........

دوسرتو معتقد است که « حاشیه ای بودن » امروزه توده ی جمعیت را تعریف می کند و این فرایند حاشیه ای شدن در مرکز بازتولید مصرف کننده ی سرمایه داری قرار دارد.او می گوید که « نظام » به طور گسترده ای خود را تقویت می کند و بازتولید در پشت صحنه ی عوامل اجتماعی ، (همچون آلتوسر ساختارگرا) جای می گیرد.به بیان دیگر ، ما به طور با دقتی موقعیت ها را به هم متصل می کنیم : در انجام دادن مصرف گروههای اجتماعی ، طبیعت کالا و فشار آوردن بر بازی در مدت فعالیت خود مصرف .

اینجا ،جایی است که دوسرتو از بوردیو جدا می شود ، در حالی که بوردیو به نظر می رسد معتقد است که عمل تنظیم می شود توسط رشته ی روشنی از حکومت محلی شده در یک فضای ویژه ( به ویژه در فضای آموزشی )،دوسرتو بر خلاف او بر این باور است که هیچ منطق مجرد عملی در کار جامعه ی معاصر وجود ندارد ، بلکه یک رشته ای از منطق های چندگانه و متناقض ، پنهان و انواع دیگر وجود دارد.همچنین ، دوسرتو معتقد است تاکتیک های مصرف ، شیوه هایی ابداع می کنند که استفاده ی نیرومند را سست می سازد و به همین ترتیب بعد سیاسی اعمال روزمره را نشان می دهد.مصرف کنندگان از طریق انطباق « سرگردان » یا اعمال بی شکل تولید می کنند،

نتیجه گیری :

میشل دوسرتو در نوشته های مختلف اش ، یک رویکرد متفاوت در تحلیل انتقادی زندگی روزمره را به نمایش می گذارد.او به نظریه ی مدرن بدبین است . او توجه اش را به ترسیم خشونت نمادین متمرکز می کند که می تواند با یکپارچگی اعمال روزمره و « دیگری » ،تحت تغییر شکل دادن فهم نظری نظام مند واقعیت اجتماعی واقع شود......به علاوه ، کالبد شکافی مردم نگارانه ی منطق های متغیر ثبت شده همچون اعمال دنیوی ، فهم ما را از اینکه آنها واقعاً چگونه بر روی زمین کار می کنند ، و اینکه چطور اشکال مقاومت به عمل می کنند ، را توسعه می دهند.سرانجام اینکه، بحث های او به طبیعت مصرف ، صورت بندی و رضایت مندی نیازمندی های بشری ، نقش آرزو و شاعری ، و عمل کردن ایدئولوژی بر می گردد که چالش های تاثیر گذاری بر دامنه تندروی های چپ گذاشته و پیش از آن کمک به تولید بحث های مولد زیادی در این باب کرده است........ در نهایت شاید آنچه لازم باشد ، ترکیب کردن جنون فوکو و ایده الیسم دوسرتو است .

یانی در مرکز

culturaltheory — Tue, 15 Jan 2008 07:28:53 GMT

اگر به کنسرت های یانی توجه کرده باشید می توانید به خوبی مشاهده کنید که او همواره در مرکز گروه خود قرار می گیرد . این بیش از آنکه معلول رهبری او بر ایک ارکستر بود موسیقی باشد ، نتیجه ی نقس خاتمیت او در این گروه است. حرکات تمام افراد گروه او به او خاتمه می یابد ، و از طریق او که همچون یک رسانه میان اعضای گروه اش قرار گرفته است به افراد دیگر منتقل می گردد.این امر تا به آن مرحله رسیده است که گروه یانی برعکس اغلب گروههای موسیقی جهان ،به یک گروه خواننده مرکز تبدیل نشده است و خواننده های همراه آن هر کدام در محلی جداگانه ، برجسته اما در حاشیه قرار دارند. او در مرکز گروه خود قلمرویی نیز برای خود آفریده است. این قلمرو محیطی است که به وسیله ی ابزار آلت موسیقی خاص خود او درست شده است و همچون دیواری بر گرد او کشیده شده است. هنگامی که نورپرداز سالن تمرکز نور را بر این قلمرو می تاباند ، ما شاهد ظهور قهرمان گونه ی او در بین افراد تیم اش و در مقابل تماشاگران بی شمارش هستیم . در عین حال این مسئله باعث نمی شود که او از اشارات پی در پی اش به تک تک نوازندگان گروه غافل بماند و آنها را در قهرمانی خود شریک نکند ولی همه ی آنها به خوبی می دانند که مرکزیت از آن یانی است و بس.

مخاطره جویی در زندگی روزمره

culturaltheory — Tue, 15 Jan 2008 07:27:43 GMT

مایک فدرستون در مقاله خود در باب زندگی روزمره و زندگی قهرمانی چنین می گوید « اگر زندگى روزمره حول محور امور پيش‏ پاافتاده و بديهى ‏انگاشته‏شده و معمولى دور مى‏زند، پس نشانِ زندگى قهرمانى، امتناع آن از اين قاعده براى رسيدن به زندگى خارق‏العاده‏اى است كه تهديدى است نه فقط براى امكان بازگشت به اعمال يكنواخت روزمره بلكه مستلزم به خطر انداختنِ آگاهانه و عمدىِ خود زندگى است.»

زندگى قهرمانى از بسيارى جهات داراى همان ويژگى مخاطره‏جويى يا مجموعه‏اى از مخاطره‏جويى‏هاست. کرایب می گوید که زیمل ماجراجو را فردی در نظر می گیرد که تداوم زندگی روزمره را قطع می کند. به عقیده زیمل هر ماجرایی یک شروع و یک پایان دارد و « غالبا یادآوری جزئیات ماجرایی به طور دقیق دشوار است زیرا بخشی از زندگی روزمره نیست »،ماجرا به دلیل خاصیت شگفت انگیز بودن محو می گردد همان طور که رویا واجد این ویژگی است.به عقیده ی زیمل ماجرا منفصل از زندگی است اما در عین حال بخشی از آن به شمار می رود و « در نتیجه به نظر می آید که به طریقی کل زندگی درون آن است».( کرایب ، 1382:283)

گئورك زيمل ( a 1971) در مقاله‏اش درباره مخاطره‏جويى مى‏گويد كه مخاطره‏جويى خارج از پيوستار معمول حيات روزمره رخ مى‏دهد و بنا بر اصول اين زندگى، بايد از نظر افكنده شود. مخاطره‏جو دركى متفاوت از زمان دارد، دركى كه مستلزم احساسى شديد نسبت به حال و بى‏اعتنايى به آينده است. زيمل به خوبى آميزه‏اى را به دست مى‏دهد از رها كردن خود به دست سرنوشت و ساختن سرنوشتِ خود، يعنى همان چيزى كه از آن سخن گفتيم. ما در مخاطره‏جويى خود را رها مى‏كنيم در دامان «قدرتها و تصادفات جهان، كه مى‏توانند ما را خرسند سازند و در همان حال مى‏توانند ما را نابود نيز بكنند» (زيمل، 193 : a 1971). ما همزمان از محاسبات و دستاوردهاى جهانِ كار دست مى‏كشيم تا قابليت كنش قاطعانه را در جهان به دست آوريم. از اين رو مخاطره‏جو «حالت فاتح را دارد»، كسى كه در به چنگ آوردن موقعيتها سريع است و نيز «با عناصر محاسبه‏ناپذير زندگى، آن برخوردى را مى‏كند كه ما معمولاً فقط اين برخورد را با آن چيزى مى‏كنيم كه بنا به تعريف، گمان مى‏بريم كه محاسبه‏پذير است» (زيمل 193 : a 1971). افزون بر اين، مخاطره‏جو قادر به خلق معنايى از وحدت است، تركيبى از فعاليت و انفعال، بخت و ضرورت. مخاطره‏جو از درون زندگى‏اش كه فاقد نظام است، نظامى مى‏سازد. اين آن قابليت شكل‏بخشى به زندگى است كه نشانِ شباهتى است ميان مخاطره‏جو و هنرمند و به همان‏سان نشان جاذبه مخاطره‏جوست براى هنرمند.

culturaltheory — Sat, 12 Jan 2008 12:22:18 GMT

روح بنیامین و پرسه زنی در خیابان آکسفورد

پرسه زنی در خیابان آکسفورد لندن تجربه ای گرانبها بود که تابستان گذشته بالاخره برای من مهیا شد.من گریزان همیشگی از پرسه زنی در تهران ،به عنوان فردی که همواره در پی دلایل منطقی و عقلانی برای کارهایش می گردد ، در طول سفر کوتاه تابستانی خود به انگلیس برای گذران روزگار، شناخت بیشتر لندن، همراهی با همسفران و احتمالا کمی غیرت به جا مانده از ریشه ی قوم کرد ( همسفرانم همگی دختر بودند و از دوستان همسرم ) مجبور شده بودم که به پرسه زنی در مراکز خرید و خیابان های انگلیسی زده بریتانیا بپردازم.

روزگار ما در این اقامت دوازده روزه در انگلیس به گشت و گذار در دانشگاه ، مراکز خرید ، گشت زنی با اتوبوس توریستی،پارک رفتن ، خرید، بازدید از برخی از شهرها و محلات گردشگری ، اتوبوس سواری ، قطار سواری و مترو سواری گذشت.گویا در تمام این روزها به یک فلانور تمام عیار تبدیل شده بودم و حسرت پرسه زنی در شهر، از خیابان ولی عصر، شریعتی و انقلاب گرفته تا بازار تجریش و میدان ونک را یکجا از دل بیرون می راندم.یکی از این روزها نیز به دیدن و تماشای خیابان آکسفورد لندن گذشت.

خیابان آکسفورد همچون ولی عصر ما ( از میدان ولی عصر تا سر فاطمی ) مملو از مغازه هایی رنگارنگ بود. با این تفاوت که مغازه هایش اغلب بزرگتر، وسیع تر و محل عرضه مارک های مختلف بود ( مانند خیابان های منتهی به میدان محسنی در میرداماد )و من همچون فلانور بنیامین، فردی با خود بیگانه ، در جست و جوی یک تسلای پوچ در شلوغی جمعیت ناشناس ، در جست و جویی خستگی ناپذیر برای کشف و مشاهده ی بدایع و در حال پرستش مارک ها از این خیابان گذر می کردم .این خیابان برای من در حکم مجموعه ای شعر گونه و تشکیل شده از پیاده روها ، کافه ها، ویترین ها ، مارک های متنوع ، تابلوهای تبلیغاتی ، ماشین های رنگارنگ و جمعیت بریتانیایی زده شده بود . من خود را در میان این جمعیت همچون یک خال یا جوش برجسته ی شرقی / ایرانی بر گونه ی سرمایه داری غربی حس می کردم که مصرف گرایی همچون یک متخصص زبده پوست می خواست نشان و اثر مرا ( نه خودم را ) با خریدهای گوناگون و مارک پوشی تهوع آورش از روی صورت سرمایه داری نوین انگلیسی محو کند ( شاید هم دچار اوهام شده بودم ).من همچون زائر کالاهای مارک دار غربی ، از این فروشگاه به دیگری گذر می کردم و غرق در حیرت از یاد برده بودم که در تهران و در خیابان های لوکس شمالی اش نمونه های کاملی از این معبد ( چه بسا شیک تر از آن) همه روزه سیل پرسه زنان مبهوت را به سوی خود فرا می خواند. آرای ،« آکسفورد استریت » این معبد خرید لندنی ها ،در آن یک شنبه ای که ما به دیدارش رفته بودیم ، به کلی جای کلیسا را برای پرسه زنان مشتاق و مبهوت اش پر کرده بود.

من آن روز می خواستم همچون یک کارآگاه ، هرچند ناشی و مبتدی ، به مطالعه ی همزمان فروشگاههای بزرگ ، کالاهای مارک دار ، انگلیسی های مارک پوش و شهروندان لندنی گذر کننده از این خیابان بپردازم اما خلسه ی ناشی از اولین تجربه ی زندگی روزمره در یکی از قلب های تپنده مدرنیته ی غربی مانع بزرگی در سر راهم بود و عاقبت نیز مرا در دام خویش گرفتار کرد.

شی وارگی

culturaltheory — Sat, 20 Oct 2007 14:18:07 GMT

شیء وارگی ---- زندگی روزمره

لوکاچ در آغاز فصل « پدیده ی شی ئ وارگی » هدف خود را از پرداختن به مفهوم « شی ء وارگی » ، شفاف سازی « مسائل عقیدتی سرمایه داری و زوال آن » معرفی می کند . او به همین دلیل به سراغ این مفهوم رفته و آن را برای درک این پدیده ضروری می انگارد.لوکاچ مفهوم شی ء وارگی را در رابطه با مفاهیم مارکسی« کالا » و « بت وارگی » و به عنوان مسئله ای که « محدود به جامعه ی سرمایه داری است » تعریف و مورد بررسی قرار می دهد.

لوکاچ در ابتدا سعی می کند تا میان دو نوع جامعه بر حسب آنچه « مبادله ی کالایی و مناسبات کالایی ذهنی و عینی منطبق با آن » می نامد تفاوت قائل شود. او ضمن تاثیر پذیری از مارکس معتقد است که « صورت کالایی » در جوامع ابتدایی به شکل فرعی و تصادفی ظاهر می شود و به بیان کاملتر اهمیتی ثانوی دارد. در عین حال جامعه ی جدید ، جامعه ای است که در آن « صورت کالایی مسلط است » و بر تمام جلوه های زندگی تاثیری قاطع می گذارد.به عقیده ی لوکاچ میان این دو نوع جامعه تفاوتی کیفی وجود دارد زیرا بسته به اینکه کدام یک از این دو صورت وجود داشته باشد ، تمام پدیده های ذهنی و عینی این جامعه ها به شکل های کیفیتا متفاوتی عینیت می یابند.

با کمک گرفتن از مارکس، لوکاچ بحثی نسبتا مفصل را برای اثبات تمایز میان این دو نوع جامعه و نشان دادن این موضوع که صورت کالایی در جامعه ی مدرن در « مجموعه ی جلوه های حیاتی جامعه رسوخ کرده است و آنها را بر طبق الگوی خود » تغییر داده است ارائه می کند.وی بر این عقیده است که « تفاوت کیفی کالا به مثابه یکی از صورت های متعدد مبادلات اندام وار اجتماعی بین انسان ها، و کالا به مثابه صورت عام سازنده ی جامعه ، فقط در این امر نمودار نمی شود که رابطه ی کالایی به عنوان پدیده ای خاص ، در نهایت تاثیری منفی بر ساختار و سازمان جامعه می گذارد ؛ این تفاوت بر ویژگی ها و اعتبار خود مقوله ی صورت کالایی نیز تاثیر می گذارد.» به بیان دیگر او می خواهد به این نکته اشاره کند که این تکامل صورت کالایی و تبدیل شدن آن به عامل مسلط واقعی بر جامعه ، تا زمان ظهور سرمایه داری نمودار نشده است و عملا مفهومی در ارتباط با سرمایه داری و جامعه ی مدرن آن به شمار می آید.

و اما شی ء وارگی چیست و چه رابطه ای با جهان سرمایه داری ( دنیای مدرنی که در آن صورت کالایی به عنوان صورت مسلط بر تمام شئون زندگی اجتماعی بشر سایه افکنده است )دارد؟لوکاچ برای پاسخ دادن به این پرسش از اینجا آغاز می کند که « ذات راستین کالا را فقط هنگامی می توان درک کرد که خود کالا مقوله ی عام کل هستی اجتماعی شده باشد. فقط در چنین زمینه ایی است که شی وارگی زاده ی مناسبات کالایی ، هم برای تحول عینی جامعه و هم برای برخورد انسان ها با آن، اهمیتی تعیین کننده می یابد.» به عبارت دیگر لوکاچ از همین جا شی ء وارگی را پدیده ای منحصر به جامعه ی سرمایه داری می داند و به تعریف آن در این زمینه می پردازد، ضمن آنکه برداشت خود از مفهوم « کلیت »را نیز به عرصه ی مفهوم سازی « شی ء وارگی » وارد می سازد و بر خلاف مارکس ( مفهوم بت وارگی مارکس )، این پدیده را به سراسر جامعه ( دولت ، قانون و بخش های اقتصادی ) تعمیم می دهد.همچنین او بر این عقیده است « که بر عکس دوره های تاریخی پیش از سرمایه داری ، در این دوران، سرنوشت کارگر سرنوشت عام تمام جامعه می شود، زیرا فراگیر شدن این سرنوشت شرط ضروری شکل گیری فرآیند کار در کارخانه بر اساس این هنجار است.»

اما لوکاچ در این نوشته ی خود به چه مسائلی می پردازد ، از چه مفاهیمی برای فرموله کردن پدیده ی شی ئ وارگی استفاده می کند ، چه نکاتی را برجسته می سازد ، و در نهایت این پدیده را چگونه تعریف می کند ؟

اول آنکه : لوکاچ می خواهد بر این نکته تاکید کند که « کار انتزاعی ، برابر، و مقایسه پذیری که بتوان آن را با زمان کار اجتماعا لازم به دقت اندازه گرفت، کار حاصل از تقسیم سرمایه دارانه ی کار که در عین حال شرط و محصول تولید سرمایه داری باشد، فقط در جریان تکامل نظام سرمایه داری پیدا می شود و صرفا در جریان همین تکامل به مقوله ای اجتماعی بدل می گردد که بر صورت عینی اشیاء و انسان ها در جامعه ی سرمایه داری ، و بر روابط شان با طبیعت و روابط ممکن انسان ها با یکدیگر در دل جامعه تاثیری قاطع می گذارد.»

دوم آنکه : او معتقد است که « همراه با تجزیه ی « روانی » مدرن فرآیند کار، این ماشین عقلانی شدن تا اعماق «جان» کارگر رسوخ می کند:حتی خصوصیات روانی او نیز از مجموعه ی شخصیت اش جدا می شوند و در مقابل آن قرار می گیرند تا در نظام های ویژه ی عقلانی ادغام شوند و تا حد مفاهیم آماری کارآمد تقلیل یابند.»

از نظر او مهم ترین نکته برای ما اصلی است که در جامعه ی سرمایه داری به اجرا در می آید : اصل عقلانی شدن که بر محاسبه و امکان محاسبه استوار است. عمده ترین دگرگونی هایی که بر اثر اجرای این اصل در فاعل [ سوژه ] و موضوع [ ابژه ی] فرآیند اقتصادی روی می دهد عبارت اند از:

1. در وهله ی نخست برای محاسبه ی فرآیند کار، باید وحدت اندام وار غیر عقلانی خود محصول را در هم شکست ، وحدتی که همواره تعین کیفی دارد..... بنابراین ، عقلانی شدن باید از تولید اندام وار محصولات کامل بر اساس پیوند سنتی تجربه های انضمامی کار بگسلد : عقلانی شدن بدون تخصصی شدن تصور ناپذیر است.

2. در وهله ی دوم ،این تجزیه ی موضوع تولید به ناگزیر با تجزیه ی فاعل آن همراه است...... همگام با پیشرفت عقلانی شدن و ماشینی شدن فرآیند کار ، فعالیت کارگر نیز هرچه کمتر و انفعال و نظاره گری او هرچه بیشتر می شود.

سوم آنکه : « در این محیطی که در آن زمان به چیزی انتزاعی ، دقیقا اندازه گرفتنی ، و مکانی مادی تبدیل شده است و در عین حال شرط و پیامد تولید موضوع کار است ( تولیدی که از لحاظ علمی ، مکانیکی ،و تخصصی دچار تجزیه شده است ) فاعلان کار نیز باید به ناگزیر و به نحوی همانند از لحاظ عقلانی دچار تجزیه و پراکندگی شوند.»

« بنابراین برای پیشرفت شی وارگی مطلقا ضروری است که برآوردن تمام نیازهای جامعه به صورت مبادله ی کالایی انجام گیرد. جدایی تولیدگر از وسایل تولید خود، انحلال و فروپاشی همه ی واحدهای تولید « طبیعی » و تمام شرایط اقتصادی و اجتماعی لازم برای زایش سرمایه داری مدرن در این سمت پیش می روند که مناسبات انسانی را آشکارتر نشان دهند.( همه ی اینها برای به وجود آمدن کارگر آزاد است که ماشینی شدن عقلانی تولید را امکان پذیر می سازد.)کارگر آزاد زمانی می تواند به وجود آید که تمام زندگی جامعه بدین ترتیب به اعمال منفرد مبادله ی کالاها تجزیه شود. در عین حال ، سرنوشت او باید سرنوشت نوعی تمام جامعه بشود.»

« بنابراین انفراد و ذره وارگی فرد فقط بازتاب این واقعیت در آگاهی انسان هاست که « قوانین طبیعی » تولید سرمایه داری مجموعه ی جلوه های حیاتی جامعه را فرا گرفته اند و تمامی جامعه تابع فرآیند اقتصادی واحد و یکپارچه ای شده ( یا به این سمت گرایش دارد ) و سرنوشت تمام اعضای جامعه را قوانینی واحد و یکپارچه رقم می زنند.... در هر حال ، با آنکه این انفراد و ذره وارگی پنداری بیش نیست ، اما پنداری ضروری است .............»

چهارم آنکه : جدایی میان پدیده های شی وارگی و بنیاد اقتصادی موجودیت آنها ، یعنی بنیادی که درک شان را امکان پذیر می سازد ، از آن رو به آسانی بیش تری صورت می گیرد که فرآیند دگرگونی سرمایه دارانه ناگزیر باید مجموعه ی جلوه های حیات اجتماعی را در بر گیرد تا پیش شرط های تولید سرمایه داری با بازدهی کامل فراهم گردد.بنابراین سرمایه داری شکلی از دولت و نظامی از قوانین را آفریده که با ساختار خودش هماهنگی دارد...... ماکس وبر در تشریح اصل اساسی این تکامل می نویسد : « هر دو در ذات بنیادین خود از یک نوع اند . دولت مدرن ، از دیدگاه جامعه شناسی ، موسسه ایی است مثل هر کارخانه ی دیگر؛ تمام ویژگی تاریخی آن نیز در همین امر نهفته است........»

پنجم آنکه : تکنیک تولید مدرن که همواره دگرگونی انقلابی می یابد ، در هر مرحله ی خاص از تکامل خود، به مثابه نظام بسته و ثابت ، رویاروی تولیدگر فردی قرار می گیرد ؛ اما تولید پیشه وری سنتی ، که ثبات عینی نسبی دارد ، در آگاهی افراد پیشه ور نوعی تحرک و پویایی را حفظ می کند که همواره نو می شود و آفریده ی تولیدگران است . این فرآیند ،سرشت نظاره گرانه و منفعل انسان جامعه ی سرمایه داری را به روشنی آشکار می سازد.

ششم آنکه : دیوان سالاری مستلزم سازگاری شیوه ی زندگی ، کار و آگاهی با پیش شرط های اقتصادی و اجتماعی عام اقتصاد سرمایه داری است.

در اینجا فقط مسئله ی شیوه ی کار کاملا ماشینی شده و بی روح دیوان سالاری فرودست مطرح نیست که شباهت بسیاری به نحوه ی کار ماشین دارد و غالبا حتی از آن تهی تر و یکنواخت تر است. مسئله این است که از یکسو ، از لحاظ عینی ، شیوه ی برخورد به تمام مسائل هرچه بیشتر عقلانی می شود و ذات کیفی و مادی « چیزهایی» که به شیوه ی دیوان سالارانه به آنها برخورد می شود ، با تحقیر فزاینده روبه رو می گردد ،و از سوی دیگر تشدید هرچه بیشتر تخصصی شدن یک سویه در جریان تقسیم کار ذات بشری انسان را پایمال می کند.

هفتم آنکه : سرمایه داری برای اولین بار در تاریخ ، با ساختار اقتصادی یکپارچه ای که تمام جامعه را در می گیرد ، نوعی آگاهی را برای مجموع این جامعه می آفریند که به طور صوری یکپارچه است.و این ساختار یکپارچه در این امر نمودار می شود که مسائل آگاهی مربوط به کار فردی در طبقه ی حاکم نیز تکرار می شود.

بنابراین تبدیل رابطه ی کالایی را به چیزی که « عینیت شبح وار » دارد، نمی توان به کالا شدن تمام چیزهایی محدود کرد که به رفع نیازهای انسان اختصاص یافته اند.این فرآیند نشان خود را بر تمام آگاهی انسان برجا می گذارد؛ کیفیات و توانایی های این آگاهی دیگر فقط بخش اندام واری از شخصیت انسان نیستند بلکه به صورت چیزهایی در می آیند که انسان آنها را ( درست همانند اشیای گوناگون دنیای بیرونی ) « تصاحب می کند » و « بیرونی می کند».

این عقلانی شدن دنیا به ظاهر کامل است و تا اعماق هستی جسمانی و روانی انسان رسوخ می کند ؛ اما با وجود این ، سرشت صوری عقلانیت اش آن را محدود می سازد.به عبارت دیگر، عقلانی شدن عناصر منفرد زندگی به ایجاد مجموعه های قوانین صوری می انجامد ؛ در نظر بیننده ی سطحی نگر تمام این فرآیند و مجموعه ها بی درنگ به صورت نظامی یکپارچه از قوانین عام در می آید ؛ اما تحقیر عامل انضمامی که در نهاد این قوانین نهفته و بنیاد اعتبار قانونی آنها را تشکیل می دهد ، در بی انسجامی واقعی مجموعه های قوانین ، در تصادفی بودن رابطه ی مجموعه های جزیی ، و در استقلال نسبتا گسترده ی این مجموعه های جزیی از یکدیگر نمودار می شود.

این بی انسجامی در دوره های بحران با شدت تمام آشکار می گردد. در این دوران ها پیوستگی بی میانجی گذار از یک مجموعه ی جزیی به مجموعه ی جزیی دیگر از هم گسسته می شود و استقلال آنها از یکدیگر و سرشت تصادفی مناسبات شان با یکدیگر ناگهان به آگاهی انسان تحمیل می گردد...... اما در بررسی دقیق تر ، ساختار بحران شکل تشدید صرف میزان و شدت زندگی روزمره ی جامعه ی بورژوایی را به خود می گیرد. انسجام « قوانین طبیعی » این زندگی ، انسجامی که ( در بی وساطتی روزمره ی فاقد اندیشه ) استوار جلوه می کند ، صرفا از آن روی از هم گسستنی است که پیوند عوامل و مجموعه های جزیی با یکدیگر حتی در عادی ترین حالت نیز امری تصادفی است. به همین سبب این پندار که گویی تمام زندگی اجتماعی تابع قوانین « آهنین ابدی » است که به قوانین ویژه برای عرصه های خاص تقسیم می شوند ، به ناگزیر ماهیت خود را آشکار می سازد.

هشتم آنکه : فرآیند تخصصی شدن کار، هرگونه سیمای کلیت را ناپدید می سازد. و از آنجا که به رغم این امر ، نیاز به دریافت کلیت را نمی توان محو کرد، احساس می کنیم که آن علمی نیز که بدین شیوه عمل می کند ، یعنی در بی وساطتی باقی می ماند ، کلیت واقعیت را درهم میشکند و از فرط تخصصی شدن ، کلیت نگری را از دست می دهد.

نهم آنکه : اما مسئله ای که سدی گذر ناپذیر در برابر اندیشه ی اقتصادی بورژوایی قرار می دهد ، بحران است.... در بحران ها،هستی کیفی « چیزها » که زندگی خویش را در فراسوی اقتصاد به صورت چیزی درخود ، درک نشده ، و حذف شده به پیش می برد ، یعنی به صورت ارزش مصرفی که گویی می توان آن را ، در طول کار عادی قوانین اقتصادی ، با خاطری آسوده نادیده گرفت ، ناگهان به عامل تعیین کننده تبدیل می شود.به عبارت دیگر،هنگام بحران این قوانین از حرکت باز می مانند و ذهن شیء واره نیز در دل این آشوب سرگردان می شود.و چنین شکستی فقط دامن گیر اقتصاد کلاسیک نمی شود ، بلکه مجموعه ی اقتصاد بورژوایی را دربر می گیرد.درک ناپذیری و ناعقلانیت بحران ها بی تردید پی آمد و ضعف طبقاتی و منافع بورژوازی است ، اما به لحاظ صوری ، پی آمد ضروری روش اقتصادی این طبقه نیز هست.

و نهایتا اینکه : لوکاچ پدیده ی شی ء وارگی را روی هم رفته بدین شکل تعریف می کند : « انسان در جامعه ی سرمایه داری با واقعیتی که خودش ( به عنوان یک طبقه ) « ساخته » است روبه رو می شود.این واقعیت برای او چونان پدیده ای طبیعی به نظر می رسد که از خودش بیگانه است؛ او خودش را یکسره بازیچه ی قوانین این واقعیت می انگارد : فعالیتش محدود به این شده است که برای منافع شخصی خودخواهانه اش تا آنجا که می تواند ، در تحقق یک نوع قوانین گریز ناپذیر فردگرایانه ، به پیش تازد. اما او حتی در حین انجام دادن یک چنین « کنشی » ، شناخته ی عینی رویدادها به شمار می آید و نه شناسای آنها ».

مدل فرانسوی مطالعات فرهنگی

culturaltheory — Sat, 09 Jun 2007 13:32:46 GMT

در اواخر دهه 1970 تغییراتی در حوزه تئوریک مطالعات فرهنگی اولیه پدید آمد و این حوزه هرچه بیشتر تحت تاثیر شکل های اندیشه ای قرار گرفت که با نظریه پردازان فرانسوی همانند پیر بوردیو ، میشل فوکو و میشل دوسرتیو مرتبط بودند. این مدل فرانسوی از شکل های اولیه مطالعات فرهنگی جدا می شود . این مدل ، روش هایی را که مبتنی بر عملکرد نظام مند کمبودهای اقتصادی در بسیاری از حوزه ها است ، کم تر به کار می گیرد ؛ چرا که از منظر فرانسوی تصدیق حوزه های اجتماعی به عنوان حوزه های نسبتا خود بنیاد در تضاد با تایید وجود عاملی مرکزی قرار می گیرد ، عاملی که می تواند شماری از حوزه ها را به توزیع مناسب تر منابع هدایت کند . از این منظر ، این مدل از سیاست سنتی سوسیال – دموکراتیک فاصله دارد. در عوض تایید می کند که نیروی آرمان شهری فرهنگ و انواع اشکال مقاومت تنها در شکاف ها و فاصله های نظام بزرگ تر و علی الظاهر شکست ناپذیر منعکس می شود. البته باید خاطرنشان کرد که از منظر این مدل ، آن نظام به نحوی متناقض شکست ناپذیر است دقیقا به این دلیل که بر مجموعه ای جدا شده و « غالب » ، متشکل از نهادها یا ایدئولوژی ها ، متمرکز نیست . چرا مطالعات فرهنگی بالنسبه تحلیل های سیاست زدوده ای از این دست را پذیرفت ؟ دلایل این تصدیق را می بایست در انحطاط بلوک قدرت سوسیال – دموکراتیک از اواسط دهه 1970 به بعد جست ، انحطاطی که ظهور به اصطلاح « راست نو » را سبب شد( در ایالات متحده با ظهور ریگان 1981 ، در بریتانیا با مارگارت تاچر 1979 ) . علاوه بر این ، در بافت و زمینه ظهور راست نو بود ، که پس از جذب نظریه فرانسوی ، شیوه مطالعات فرهنگی خودش را به چیزی معطوف می کند که می توان آن را فرهنگ تفاوت نامید ، و حقیقتاً به جنبشی جهانی بدل شد. - دیورینگ ، س ( 1382) ، مطالعات فرهنگی ، ترجمه نیما ملک محمدی و شهریار وقفی پور ، تهران ، انتشارات تلخون.

پست مدرنیته ( ترجمه )

culturaltheory — Sat, 02 Jun 2007 10:02:45 GMT

مفهوم پست مدرنیسم به مسائل زیباشناسانه ، فرهنگی و فلسفی بر می گردد. اگرچه، مفهوم پست مدرن بیشتر مفهومی دوره ای است اما به طور وسیعی بر مبنای پارامترهای نهادی ساخت اجتماعی ایجاد گردیده است . بدین ترتیب واژه پست مدرنیته تجریدی است که به دوران تاریخی بعد از مدرنیته اطلاق می شود.

مدرنیته با ظهور صنعتی شدن بعد از قرون وسطی و سرمایه داری ، نظارت و نظام ملت – دولت برجسته می شود . نتیجتا ، مدرنیته بایست جامعه ای فرا صنعتی ، فرا سرمایه داری ،و بدون دولت باشد . اگرچه هیچ کس تا به حال به طور جدی درباره وضعیت جوامع معاصر غربی بحث نمی کند که " بعد از مدرن " در یک وضعیت مشخص نهادی قرار دارند . بلکه مفهوم پست مدرنیته زمانی که برای توصیف مسائل نهادی استفاده می شوند به ساخت اجتماعی ای اشاره دارند که تبادل اطلاعات جایگزین تولیدات صنعتی و به طور خاص صنایع سنگین به عنوان محرک ابتدایی اقتصادی شده است. لازم به تذکر است که تکنولوژی اطلاعات عنصر حیاتی این فرایند است .

گفته می شود که پست مدرنیته در یک تغییر کلی از تولید به مصرف به عنوان مجموعه مرکزی فرآیندهای اجتماعی و اقتصادی ساخت اجتماعی مداخله می کند. به این معنا، مفهوم پست مدرنیته تا حدی مشابه جامعه ی فرا صنعتی است ، این مفهوم اظهار می دارد که جوامع صنعتی شاهد تغییر جهت از ساخت صنعتی به صنایع خدماتی با تاکید بر تکنولوژی اطلاعات هستند.

اگرچه ، بعضی از نظریه پردازان مفهوم پست مدرنیته را برای اشاره به موقعیت نهادی مورد استفاده قرار نمی دهند بلکه به منظور ارجاع به موقعیت دانش آن را به کار می برند. بنابراین بومن عنوان کرده است که پیامدهای پست مدرنیته آنها چیزهایی است که ذهن مدرن بر خودش از دور و بواسطه ی درک انگیزش تغییر بازتاب می کند. عدم قطعیت ، دو سو گرایی و ابهام پست مدرنیته امکان به چنگ آوردن سرنوشت به منظور خلق آینده مان را فراهم می آورد. اگرچه هیچ یک از این ها تضمین یا مبنای عامی برای این پروژه نیستند، بلکه تنها به عنوان احتمالی درون موقعیت پست مدرنیته ظاهر گشته اند. اندیشه ی پست مدرنیته خواستار ان است که مدرنیته در پی بر آوردن وعده های خود باشد ولو اینکه عقلانیت در آن تحریف شده است. برای لیوتارد نیز وضعیت پست مدرنیته فهم موقعیت دانش در جامعه ی بسیار پیشرفته است. او " شکاکی درباره ی فرا روایت ها " را عنوان می کند و تفاوت ها و فهم های واقع شده درون دانش های خاص محلی را تجلیل می کند.

- Barker,C, (2004) , The SAGE Dictionary of Cultural Studies ,London , SAGE publication

فراسوی مساله ای بنام معنا ( ترجمه )

culturaltheory — Sat, 26 May 2007 14:36:18 GMT

همچون هر رشته ی دانشگاهی دیگر، جامعه شناسی هم سنتهای مشخص خود را دارد. اعضای چنین رشته ای، تجربیاتی خاص را که با خواندن کتابهای مشابه و بحث در خصوص نظرات همسان بدست آمده است را به مشارکت میگذارد، هر کسی، چیزی در خصوص ماکسوبر و یا تالکوت پارسونز میداند و همین طور در مورد جامعه گوشه خیابان و راههای تحلیل، چیزی خوانده است. این بدان معنی نیست که چنین سنتهایی ضرورتاً در هر مسئله دنیایی ضروری محسوب میشوند، تنها اینکه اینها بخشی از زیر رشته این رشته به شراکت گذاشته شده است. در رشتههایی که به چندین زیر مجموعه تخصصی، مثل حالت فعلی جامعه شناسی، تقسیم میشود، چنین تجربیات مرتبط و معمولی کم خواهد بود ممکن است شامل تنها خواندن بعضی از آثار بسیار تأثیر گذار موسسان رشته ها باشد، با ارائه و نمایش بعضی از تئوریسینهای بسیار مؤثر خود و با آموختن جداسازی در میان روشهای اسلوبشناسی اصلی نظم. به هر حال، حتی چنین تجربیات معمول مرتبطی هم اساس یک فرهنگ لغات مشترکی را به همراه خواهد داشت.

همین کلمه است که همه ساله در سالگرد همایش نظم دوباره به تصویب میرسد. همچنین این لغت برای دستهبندی انوع مختلفی از کار مورد استفاده قرار میگیرد – برای طبقهبندی مردم به عنوان «اثرات متقابل سمبلیک» یا به عنوان «بوم شناسی جمعیتی» - و برای قانونی ساختن آنچه برای تحقیق مورد انتخاب قرار میگیرد، همین طور روشی که برای دنبال کردن انتخاب خواهد بود.

برای داشتن حوزه ای وسیع تر در این رشته، لغات مشترک یک پشت صحنه در هر بحث فرعی خاص از نظم فراهم خواهد ساخت. درک نشانههای کلاسیک از موارد تئوریک اصلی و از روشهای اسلوب شناسی به عنوان راهنماهایی برای بسیاری از این مباحثات مورد استفاده قرار میگیرد، از جمله مواردی که توسط عدم توافق شکل خواهد گرفت که دانش پژوهان را به خود مشغول خواهد ساخت که چنین رسم و رسومی را به مشارکت میگذارند. اغلب این راهنماها به صورت مجازی باقی میمانند، به این دلیل که به عنوان موارد قابل پذیرش گفتمان در نظر گرفته میشود.

در میان جامعه شناسان که علاقمند به فرهنگ و تمدن هستند، یک آشنائیت عمومی میتواند همراه با در نظر گرفتن آثار و فعالیتهای چنین افرادی کلاسیکی مثل ماکس وبر، امیل دورکیم و کارل مارکس فرض شود. آثار چند تئوریسین معاصر – پیتر برگر – هم ممکن است نوعی حالت خاص توتمی برای بحث و مذاکرات پارلمانی در نظر داشته باشد. به علاوه، چنین فعالیتهایی در ارتباط با درک خاصی از روشهای اصلی جمع آوری اطلاعات هدایت شده و مورد ارزیابی قرار میگیرد که در حال حاضر در دسترس است (مشاهدات شرکت کنندگان، تحقیقات مطالعاتی و غیره). موافقت عمومی در خصوص اهمیت دقیق چنین موارد تئوریک و اسلوب شناسی ممکن است کم باشد، اما وجود آنها زمینهای را در خصوص فراهم ساختن چشم اندازهایی همراه با راهنمایی خود، مطرح خواهد ساخت.

در پیوستگی موضوع فعلی و در چنین شرایطی، یک فعالیت جامعه شناسی در خصوص فرهنگ نه تنها به عنوان اهمیت بسیاری از چشم اندازها مشابه تقسیم خواهد شد بلکه در یک حالت عمومی نامطمئن هم هست. در چنین موقعیتی مربوط به دیگری میباشد. به همین دلیل بدست آوردن ساده با اشاره به یک جزء از فعالیت به عنوان نمونهای از این موارد، «جامعه شناسی دورکهیمی» یا «ساختار گرایی» کار دشوار و دور از ذهنی است. به علاوه، انتظار داشتن اینکه حتی خصوصیات راهنمایی، مثلا، وبر یا مارکس توافقات بیشتری را به همراه خواهد داشت، خیلی زیاد است. رسم و رسوم تئوریک، موضوع محرمانه مناقشات یا، در بدترین شرایط، محرمانه تعیین شدهای به جای فراهم ساختن یک نقطه شروع برای فعالیت جدی خواهد بود.

مگر تشخیص موقعیت فعلی کاملاً بدبینانه باشد، خیلی سودمندتر است که در دسترس بودن مشخصات منطقه و موضوع را با اختراعات جدید یا با شروع مواردی نو در تحقیقات تجربی را نادیده بگیریم. در حقیقت، هر دو مورد از این استراتژیها میتواند در توزیعات مشخصی از این مورد ، دیده میشود. به هر حال، شایستگیهایی هم در این ارزیابی وجود دارد، حداقل در هنگام عبور از دانش عمومی پیش از تلاش برای جلو راندن موضوع. چنین راهنمای مشخص در مطالعه فرهنگ در حال حاضر واضح خواهد بود. بررسی کردن تفاوتها در میان این موارد اصلی نمیبایست حداقل بعضی از این مناقشات فعلی در این زمینه را مشخص سازد. و شاید فرضیات در نظر گرفته چنین مناقشاتی را مد نظر قرار دهد. به علاوه، این مورد ممکن است بعضی از موارد راهنمایی و رو به جلو را در نظر داشته باشد. خیلی ساده لوحانه است که فکر کنیم انوع مختلفی از محققان بر بسیاری از کنشها بسیار ساده این تفاوتها یا مسائل فعلی توافق دارند. اما چنین تلاشی به ساختن بعضی از مشخصات معمول در حجم زمینههای تهاجم در فصول بعدی مورد نظر قرار خواهد گرفت.

در فصل قبلی پیشنهاد شد که فعالیت فعلی در زمینه جامعه شناسی میتواند به چهار روش کلی تقسیم شود: ذهنی، ساختاری، نمایشی ونهادی. حالت دستهبندی، مربوط به فعالیت فعلی است نه توسعه تاریخی حوزه تحلیل فرهنگی – در حقیقت اینگونه مطرح شده است که سه روش آخر تازگی دارند، حداقل به عنوان روشهای مشخص کننده، و اینکه بسیاری از این مباحث در فصول بعدی همراه با تفسیر چنین روشهایی و آزمایش قدرت آنها و ضعفشان مد نظر قرار خواهد گرفت. برای دنبال کردن توسعه تاریخ این زمینه، میبایست موقتاً یک طرح متفاوت انتخاب کنیم که سه حالت رسمی تئوریک و تاریخی را مشخص سازد. این سه حالت سنتی در مسائل تاریخی مشخص هستند، اما هر یک مرتبط با وضعیت فعلی تحلیل فرهنگ میباشد. دو مورد اول از این سنتها، برای توسعه روشهای ذهنی فرهنگ در نظر گرفته میشود، سومین مورد که به وضوح برای روش ساختاری است و بعد هم روشهای نمایشی و نهادی.

اولین سنت به بهترین شکلی توسط نوشتههای مارکس وبر، و دورکهیم، تصویر شده است که در نیمه دوم قرن نوزدهم مینوشتند و البته دهههای اول قرن بیستم و چارچوب اولیهای را برای هدایت توسعه جامعه شناسی با موضوع فرهنگ فراهم ساختند. این راهنمایی ممکن است به صورت کلاسیک مطرح شود. دوم، بدنه ادبیات است، شاید به عنوان یک موضوع «نئوکلاسیک» که از نویسندههای کلاسیک قرض گرفته شده است ولی بعضی از فرضیات آنها را هم رد میکنند و عقاید سایر سنتها را به تصویر میکشد و به صورت ویژهای روش فرهنگی را دوباره هدایت خواهد ساخت. نویسندهها این سنت را به صورت مثالی به نمایش گذاشتهاند از جمله پیتر برگر و توماس لاکمن، کلیفورد گیرتز و رابرت بلاه. در نهایت یک بدنه فعالیت وجود دارد که به صورت کلی در اروپا توسعه یافته است و در دهه گذشته مورد توجه محققان آمریکایی قرار گرفته است. نمایشی براساس ساختار گرایی بیش از فعالیتهای بومی زمینه آمریکایی به چنین ادبیاتی بسیاری از فرضیات نهایی ساختارگرایی را کنار گذشته است ولی بعضی از تأکیدات ساختار گرایان در خصوص الگوسازی داخلی یا ساختار فرهنگی را مشخص خواهد کرد. نویسندههایی مثل مری داگلاس، میشل فوکو و یورگن هابرماس این روش را مورد استفاده قرار دادهاند. برای حصول حالتی بهتر و مناسبتر، به آن سنت – «پسا ساختار گرایی» گفته میشود.